Mahpusların beşte biri çalıştırılıyor ancak gündelikler asgari ücretin üçte biri değil.
Adalet Bakanlığı’na bağlı Ceza İnfaz Kurumları ile Tutukevleri İşyurtları Kurumu verilerine göre, 2025 yılı sonu itibarıyla 77 bin 186 mahpus işyurtlarında çalıştırılıyor. Bu veri, Türkiye’de hapishanelerin aynı zamanda büyük bir “üretim alanı” haline geldiğini ortaya koyuyor.
Mahpuslara “meslek edindirme” ve “iyileştirme” olarak sunulan faaliyetler, asgari ücretin dahi çok altındaki ücretler ve eksik sosyal güvence nedeniyle 1 Mayıs’ta bir kez daha emek sömürüsü tartışmalarının merkezinde yer alıyor.
Güncel verilere göre hapishanelerdeki her 5 mahpustan 1’i çalışıyor.
Son 10 yılda yüzde 53,3 artış
İşyurtlarında çalıştırılan mahpus sayısı son 10 yılda yüzde 53,3 oranında arttı. 2016’da 50 bin 348 olan sayı, 2019’da 60 bin 767’ye kadar yükseldi ancak pandemiyle birlikte keskin bir düşüş yaşandı. 2021’de sayı 19 bin 873’e kadar geriledi. Bu düşüş, COVID-19 sürecinde açık ceza infaz kurumlarındaki mahpusların izinli sayılmasıyla doğrudan bağlantılıydı.
Pandemi izinlerinin sona ermesiyle birlikte, üretim yeniden hızlandı ve sayı 2023’te 50 bin 98, 2024’te 58 bin 193, 2025’te 77 bin 186 olarak kaydedildi ve tarihi zirveye ulaştı.
Kadın mahpusların oranı yüzde 2
İşyurtlarında çalışan mahpusların cinsiyet dağılımı bakıldığında ise 31 Aralık 2025 tarihi itibariyle işçi mahpusların, 75 bin 589’u erkek, bin 597’si kadın. Bu da çalışan mahpusların yalnızca yüzde 2’sinin kadın olduğunu gösteriyor.
Kadınlar dışında özel ihtiyaçlı diğer mahpus gruplarına dair herhangi bir veri kamuoyu ile paylaşılmıyor. Ancak çocuk eğitimevlerinin de İşyurtlarına bağlı olduğu yıllık raporlarda görülüyor.
378 işyurdu var fakat il bazlı veri yok
Türkiye genelinde 378 işyurdu müdürlüğü bulunuyor.
Bunların dağılımı:
- 164 kapalı ceza infaz kurumu
- 99 açık ceza infaz kurumu
- 76 kapalı-açık ceza infaz kurumu
- 14 F tipi ceza infaz kurumu
- 12 kadın kapalı ceza infaz kurumu
- 8 kadın açık ceza infaz kurumu
- 5 çocuk eğitimevi
Ancak bu noktada da dikkat çekici bir eksiklik var. 81 ilin tamamını kapsayan, hangi ilde kaç işyurdu bulunduğunu gösteren detaylı bir resmi dağılım verisi kamuya açık değil.
Son 10 yıllık verilere bakıldığında işyurdu sayısı 277’den 378’e yükselerek sürekli artış gösterdi.
Gündelikler asgari ücretin üçte biri değil
Mahpuslara ödenen gündelikler ile asgari ücret arasındaki fark dikkat çekici. Güncel verilere göre:
- Usta: 275 TL (%29,39)
- Kalfa: 265 TL(%28,32)
- Çırak: 250 TL (%26,71)
- Stajyer: 235 TL (%25,11)
- Asgari ücret (günlük): 935,85 TL
Bu tabloya göre mahpus emeği karşılığında ödenen ücretler, asgari ücretin en fazla üçte biri seviyesinde kalıyor.
İşyurtları geliriyle 10 yeni hapishane
Bir diğer kritik veri ise işyurtları gelirlerinin kullanımına ilişkin. İşyurtları Kurumu bütçesiyle 10 yeni ceza infaz kurumu projesi yürütülüyor.
Bu projeler; Giresun (Şebinkarahisar), Bursa (Orhaneli), Tunceli, Tokat (Turhal), Konya (Ereğli), Muş, Çorum (Osmancık), Kırıkkale (Karakeçili), Kayseri (Develi) ve Aksaray’da hayata geçiriliyor.
Özel sektör için çalışan mahpus sayısı 4 bin 906
Özel sektör için çalıştırılan mahpus sayısı ise 2025 itibarıyla 4 bin 906. Son 10 yılın seyri incelendiğinde; 2018 ve 2019’da 4 bin seviyesine çıkan sayı, pandemi döneminde sert düşüşün ardından yeniden artarak 2024 ve 2025’te en yüksek seviyesine ulaştı.
Özel sektör sözleşmeleri de zirvede
İşyurtları ile özel sektör arasındaki sözleşmeler de benzer bir eğilim gösteriyor. Pandemi döneminde sert bir şekilde düşen sözleşme sayısı, 2025 itibarıyla 147’ye çıkarak son 10 yılın en yüksek seviyesine ulaştı. Bu artış, hapishane emeğinin giderek daha fazla piyasa üretim süreçlerine entegre edildiğini ortaya koyar nitelikte.
Sosyal güvence sınırlı, çalışma çoğu zaman zorunlu
Mahpusların sigorta kapsamı yalnızca iş kazası ve meslek hastalığı ile sınırlı. Bu nedenle yıllarca çalışan mahpuslar emeklilik hakkı elde edemiyor. Ayrıca mevzuata göre mesleği olmayan mahpusların çalıştırılması zorunlu tutulabiliyor. Çalışmayı reddetmek ise disiplin yaptırımlarıyla sonuçlanabiliyor. Öte yandan işyurtları, İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamı dışında bırakıldığı için çalışma koşulları büyük ölçüde denetimsiz. Ne iş sağlığı güvenliği uzmanlığı ne de iş yeri hekimi var.
Rehabilitasyon mu, ucuz işgücü mü?
Mevcut veriler birlikte değerlendirildiğinde ortaya çıkan tablo net:
- Her 5 mahpustan 1’i çalışıyor.
- Ücretler asgari ücretin üçte biri seviyesinde.
- Üretim kapasitesi ve özel sektör bağlantıları hızla büyüyor.
Mevcut tablo, işyurtlarının yalnızca bir “meslek edindirme” modeli olmanın ötesinde aynı zamanda ucuz ve güvencesiz emeğe dayalı büyük bir üretim sistemi olarak işlediğine dair tartışmaları güçlendiriyor.
Kaynak: Gündem Hapishane