Enver Yanık
“BALIKLARIN GÖZYAŞLARI!..”*
Bir, iki, üç!..
Bir, iki, üç, dört, beş, altı!..
Üç adıma altı adım... Hayat üç adıma altı adıma sığar mı? Bir yatak, dolap, sandalye, masa var... Ve tuvaleti, banyoyu arıyordu; yukarıda duş niyetine bir fıskiye gördü... Ve pencere, gün ışığı demir parmaklıklarla bölünmüştü. Mavi gökyüzünü, kafanı kaldırdığın zaman ufuk çizgisi şeklinde görüyordun... Koridordan girdiğinde yukarıda yazılan sayılı adımları aştığında ikinci bir demir kapıdan, açan olursa geometrik şekil alan gökyüzünü görüyordun. Bir sanrı mıydı gördükleri... Burası kaç adımdı, mezarı andıran burası neresiydi. Gün ışığının girdiği pencereye dayıyordu yüzünü, gökyüzü ufuk çizgisindeydi, aynı yerden güneş ışınları ise girmiyordu... Tek giriş olan çelik-demir kapı vardı, havalandırma boşluğuna açılan bir kapısı da yoktu... Burası neresiydi!..
Hayaller üşüştü usuna, “Ben bir somon balığıyım" dedi... Annemin suyun gözelerine bıraktığı yumurtalardan dünyaya merhaba dedim. O beni dünyaya getirmekle diğer somon anneler gibi doğadaki misyonunu tamamlamış, hayattan ayrılmıştı... Nehirler boyu gitmiş, deryalara ulaşmış, sonra zamanı dolduğunda, yumurtalarını bırakmak için doğduğu gözelere dönmüştü o... Yolculuğunu bana bıraktığı mirasta anlatıyordu. Şimdi kardeşlerim ve arkadaşlarımla ben de aynı yolu takip edecektim. Annem çağlayanlar, çavlanlar aşarak yolculuğunu tamamlamış, deryalara ulaşmıştı... Çağlayanları-çavlanları, menderesleri takip etmemi istiyordu. Yolculuğa başladığımızda anlatılandan daha da güç olduğunu gördüm. Ama ilerledikçe merakım daha da artıyor, kendime güvenim geliyordu. Nehirler kimi zaman 'karıncanın bile su içebileceği' durgunluktaydı. Kimi zaman ise kükrüyor, bendine sığmıyor, önüne gelen her şeyi sürükleyip götürüyordu. Sabırlı olmalıydım, yolum uzun ve zordu... Bir hedefim vardı, hedefim Deryalar’a ulaşmaktı. Ben bir yolcuydum, Deryalar’a gidiyordum... Yeni dünyalar, hayatlar keşfedecektim... Peşimden alkış tutanlar oldu, kulak asmadım. Nehirlerin kılavuzluğuna bıraktım kollarımı!..
Tatlı ve tuzlu suyun, mavinin ve yeşilin karşılaştığı anları, yeniden ve yeniden yaşamak istedim... Denize ulaştığımda her yer ayrı bir dünyaydı. Çok çeşitli canlılarla arkadaşlık ettim...
Yumurtalarımızı bırakma zamanımız geldiğinde ise bu özgürlük günlerini bırakmak zorunda kaldım. Denizlerdeki yaşamımı sona erdirmemi sağlıyordu doğamız... Yumurtalarımızı ancak annelerimizin bize yaşam verdiği, suyun ilk çıkış yerine, "Gözeler”e bırakabilirdim.
Dönüş yolu daha da zorluydu. Çağlayanları geri atlayışlarımızda, özellikle kocaman pençeleri ile "Ayılar" bekliyordu. Suyun yüzeyinde biraz görünür olsak, balıkçıl kuşların, özellikle martıların saldırısına uğruyorduk.
Bu koşullarda her geçen zamanda azalarak ulaştık "Gözeler"e...
Çok azımız hayatta kalabilmiştik; soyumuzu tüketememişlerdi, yeni yaşamların muştusu olacaktık. Bunca direnişimizin amacı soyumuzun sürmesi, doğanın döngüsünün devam etmesi içindi.
"Hayat direnişti!.." Us'u ona oyun etmeye devam ediyordu.
Atlas Dergisi'nin sayfalarında dolanıyordu. Yoksa hafızası ona bir oyun mu ediyordu? Burası neresi, üç adıma altı adım var mıdır, diyordu. Artık kalkıp ölçemiyordu... Hafızası gezintideydi.
– Şükriye’nin "Mençuna Şelalesi"ne çıkabilir misin? sorusu üzerine gerçekliğine dönmüştü...
Soruyu; uzun saçları, gözlerinin rengini Karadeniz'den alan sanatçı dostları sormuştu. Bu güzelim sıcak dostlarının olduğu, ahşap ağırlıklı konuta, akşam gelmişlerdi. Yeşilliğin içinde yaşamı yeniden üretiyorlardı.
– "Çıkabilirim!.." dedi.
Sevdiklerinin desteği ile yokuş yukarı yavaş da olsa giderdi. Ama yokuş aşağı gidemezdi... Kendi deyimi ile “Tavşan”a benzerdi... "Çıkabilirim"in anlamını o güzel çift hemen kavramıştı: "Sevdiğimin çıktığı her yere çıkarım" demekti... O zeytin karası gözler ki, gülüşünden sevdalar fışkırırdı. Güveni sevdasınaydı.
Güle-oynaya denilebilecek bir coşku ile çıkıp tarihi köprüye kadar gelmişlerdi... Dergi sayfalarındaki dereler diyeceklerdi ki, sevinçlerine hüzün karıştı; su çamur renginde akıyordu. Sebebi de çıplak gözle bile gözüken iş makineleriydi... Hayalleri bulanmıştı. Bulanık su tekrar durulabilirdi, ancak su çalınırsa hayaller ölürdü. Bu bir su hırsızlığı idi. Sular gasp ediliyordu... "Hüznümüz isyan olsun!" dediler...
Bu duygularla şelaleye çıkacak yokuşun, patikanın dibinden, arabayı biraz uzakta bırakarak yürüdüler... Dostları iki sevdalı; onlara eşlik ediyordu. Umutlarını, sevdalarını, ıslığı enstrümana dönüştürerek anlatanlarla aynı havayı soluyorlar, aynı patikayı adımlıyorlardı... Umutlarını ıslıkla söylemenin ustalarıydılar. “Somon Balıkları”nın, "Benekli" dedikleri "Alabalıklar"ın hikayeleri onlarla idi. O soylu balıkları görme umudu ile belki de kıvrıla kıvrıla çıkan patikada, yürürken güç buluşları... Zamanlarını aldıkları yokuşun başında, şelale olanca güzelliği ile akıyordu; bir süre izleyip fotoğraflar çektiler, başarmanın huzuru üzerlerindeydi. Onlarla birlikte birçok ziyaretçi vardı. Dostları önden indiler; onlar da birbirlerine dayanarak ineceklerdi. Birkaç genç ‘nasıl yardımcı oluruz’un çabasında idi. Bir tanesi sopa yapmak için bir dala vurduğunda dalın bir parçası yüzüne gözüne çarptı... "Bir şey yok" dese de bariz sopa izi görülüyordu. Şükriye, yokuş aşağı inmeyi de başardığında aklı o gençlerdeydi: Hassas yürekli gençler!..
Dostları, yoldaşları hızla inmiş, aracı en yakına getirmişti.
Bir yoldaşları duymuştu onların o topraklara geldiğini; biraz daha gitse Kafkaslara ulaşabileceği köyünden-yaylasından onlar için çıkıp gelmişti... Geçici bir veda ile onlara kılavuzluk edecek dostlarının iradesine bırakmışlardı kendilerini...
Dağlar, köyler, ilçeler aşarak "Çartület Yaylası”na gelmişlerdi. Onları sıcacık misafirperverlikleri ile karşılamıştı, yayladaki insanlar. Özellikle Orhan Dayı vardı ki, güneş enerjisinden elektrik üretiyor, elektrik olmayan bu yaylada insanlar telefonunu şarj etmek için ona geliyordu... Memur emeklisiydi. “Sizi bu gece bırakmam" dediğinde, onlar da yaylanın buz gibi sularına, çimenlerine gitmişlerdi. Ayakkabılarını çıkarıp dolaşmışlardı... Orhan Dayı çok basit düzeneklerle yaşamı kolaylaştırmış, kamelyalar yapmıştı... Yalnız yaşıyordu. Dostları yaylaya "Çartület Yaylası", köye de "Çartület Köyü" diyordu. Acaba resmiyetteki adı neydi diye düşünüyorlardı... Ne o zaman ne sonra bu resmi adı sormamışlardı. Önemli olan dostlarının, yoldaşlarının, gençliğinin, çocukluğunun ayak izlerinde dolaşmaları idi. O gece şafak sökmeden köye indiklerinde, yolda ahududu toplamışlardı. Sabahın ilk ışıkları, Şükriye'nin avucundaki ahududuyu daha da güzel gösteriyordu... Bu yaylanın insanlarının da hayvanlarının da mutlu olduğunu düşünmüşlerdi... Oradan ayrılıp köyü dolaşmışlardı. Hatta birkaç saat daha bekleyip evin önüne kadar gittikleri Metin Dayı'da, neden kahvaltıya kalmadıklarını, bugün bile düşünüyorlardı. Metin Dayı'yı tanırlardı ki, o da bunu öğrendiğinde her defasında sitem etmişti... Metin Dayı da dünyalar iyisi denecek insanlardandı. O köyde en son gördükleri, yoldaşlarının kendi elleri ile diktiği ceviz fidanlarıydı... O gün daha birçok anı yaşadılar... İlçeler geçtiler, kanyona girdiler; kısaca yaşadılar... O köyde, yaylada ölüm var mıydı; ölümsüzlüğü arayanların yolu oraya düşmüş müydü, diye düşünmeden yapamadılar.
Dostlarının her birini bir yerde bırakıp Karadeniz sahil yoluna girdiklerinde iki "sevgili" düşlerinin saldırısına uğradı. Rize topraklarına girdiklerinde, ülkenin batı ucunda yaşayan dostları ve anıları ile kendilerini buldular... Ülkenin batı ucunda bir beldede oturuyordu, Emin Ali Hoca; öğretmendi. Bir akşam serinliğinde, çay bahçesinde, çaylar eşliğinde sohbet ediyorlardı. Onun bir gözü kızındaydı. Kızı ile oynayan çocuklar tek tek gitmişti. Kızı bisikletine tutunmuş mahzun ve ağlamaklıydı, ilgi bekliyordu. İşareti ile kızını yanına çağırmış, "Bisikletini paylaşmaz, onların binmesine izin vermezsen yalnız kalırsın" demiş ve onu göndermişti. Bu anları canlandırdılar.
Emin Ali Hoca'nın yüzü insana huzur verirdi. Adap sorunu olmasa yüzüne dokunmak isterdin. Telefonlarını çıkarıp numarasını tuşladıklarında, istedikleri sadece bir anın paylaşımıydı. Ama aldıkları yanıt kısaydı ve netti: "İğdere Köprüsü’nde ininiz" diyordu... Ne yapmaya çalışmışlar, ne olmuştu...
Bir pansiyon ayarlaması şartı ile teklifine "tamam" demişlerdi... İndiklerinde, dostları ile köprüde bekliyordu. Sendika yöneticiliğinden de tanıdıkları Emin Ali, iyi bir dinleyiciydi. Az konuşurdu... Pansiyon sorusuna "Tamam, gidiyoruz" demişti. Önce kurumuş bir dere yatağı kenarında sessizce çay içmişlerdi... Emin Ali, onların gördüklerine yorum yapmıyor, öykü biriktiriyordu... Zamanı gelmeden tek bir cümle kurmazdı.
En sonunda Karadeniz'i ufuktan görecek kadar bir yüksekliğe çıkıp üç katlı bir binanın önüne arabalarını park ettiler. Onları, yaşamın izlerini yüzündeki çizgilerde taşıyan bir Karadeniz kadını karşıladı. Eşyalarını orta kata taşıdılar. Emin Ali, "Pansiyonunuz burası, Şükriye Hanım beğenmezse başka pansiyona geçeriz" demişti. Getirdiği ev, babalarının yazın aileyi bir araya toplamak için yaptırdığı evdi. Şimdi o görevi babaları olmadan anneleri yerine getiriyordu...
Emin Ali, biriktirdiği öyküsüne başladığında hüzünlüydü. "Buraya ilk geldiğim gece bir hüzünle uyandığımda ağlamaklıydım. “Bir şey eksikti ama ne” diye düşünüyordum. Uykularımın, çocukluk ve gençlik uykularımı süsleyen bir sesten yoksundum, ama ne olduğu muamma idi... Sonunda buldum; bu su sesiydi. Derelerimizin suyunu çalmışlardı. Uykularımın ninnisi, anılarım, hayallerimi müzikal biçimde süsleyen ses yoktu. Buraya gelirken gördüğünüz kurumuş derenin suyunu gasp etmişler. Derelerimize can veren, canlıları koruyan hayat suyu yoktu. Balıklar yoktu. Yaşamlar solmuştu... Emin Ali... Çalınan hayatlarını anlatıyordu... Balıkların son anlarını canlandırıyordu. Emin Ali'ye "Bunları yazsana." demişlerdi. Aradan geçen onca yıl sonra, bir daha o toprakları görememe ihtimalinin olduğu birkaç adımlık yerde, şimdi oralar için daha da fazla kaygılanıyordu... Lakin şimdi o anın mutluluğunu yaşıyordu. Emin Ali Hoca'yı Batı'da ararken hemen yanı başlarında, Doğu Karadeniz'de sıcaklığını hissetmişlerdi.
Emin Ali Hoca'nın hüznünü de yanlarına alarak tekrar yola çıkmışlardı. Serüven devam ediyordu. Dostlarına sevgi, doğa düşmanlarına öfke kuşanmışlardı.
Uslarında Fırtına Deresi çağlıyordu.
Şair, şiirine "Balıkların Gözyaşları" diye başlıyordu. Felsefesi çöpsüz bir yaşamdı. Yaşamını da öyle kurgulamıştı.
Annelerini-babalarını düşündüler; zaten onların yetiştikleri ortamda da çöp yoktu... Her şey birbirine dönüşüyordu. Bu çöp mantığı da nereden çıkmıştı?
"Balıkların Gözyaşları" şiirinin, bölük pörçük hafızasında kalan öyküsü gelmişti usuna... Kar ve fırtınanın göz açtırmadığı bir yayla evinde doğmuştu, o imge... Sanatçı onu bestelemek istediğinde, şair onu şiirin yazıldığı ortama, aynı koşullara götürmüş; beste ortaya çıkana kadar orada kalmışlardı... Bu Dağlar "Kaçkarlar"dı... Yaşadıkları sıra dışıydı. Yaratmak fiili zaten sıra dışı olmayı gerektirmiyor muydu? Dostlarının sesi kulaklarındaydı. O seste umut vardı. Balıkların gözelerden denizlere, denizlerden tekrar gözelere mekik dokur gibi gidiş gelişlerinin umuduydu... Koyunların, ineklerin şırıl şırıl akan derelere inmesinin umuduydu. Dereler özgür akacaktı, doğanın kanunu galip gelecekti.
Bir sanrı mı, görüyorum; zihnim yeniden gezintiye mi çıktı?
Burası neresi, üç adıma altı adım var mı?
Hangi gün, ay, yıl, mevsimdeyiz?
Hayallerimi beynimin hangi lobu üretiyor... Anılarım, tarihim beynimin en korunaklı yerinde olmalı. Karadutum, kara gözlüm nerede?
Ben bir “Somon Balığı”yım...
Burası üç adım altı adım var mı?
Suyun gözelerinden fışkıran yaşam benim.
Mavi ile yeşilin!..
Tatlı su ile tuzlu suyun birbiri ile buluştuğu en güzel anım ben!..
Benim kulağıma balıklar sevdalarını fısıldar!..
Ben bir Somon Balığı’yım diye başlayan "Sevda Masalı"nın çiğ damlacıklarının berraklığında, balıkların pullarındaki yakamoz ışıltısında, yeniden ve yeni üretirim... Ben hayatın direngen damarıyım... Bildiğim Nehir’in yataklarında yaşam bulurum.
* Mehmet Demirci'nin şiirinden Efkan Şeşen şarkısı.
21.08.2026
ENVER YANIK
Menemen R-Tipi Hapishane D2-Blok No: 4 (Dört Nolu Hücre)
Menemen / İZMİR